Heyet.net / Amman
Irak Müslüman Alimler Heyeti Genel Sekreteri Dr. Müsenna Haris Ed Dari, Ürdün’ün başkenti Amman’da ikamet ettiği binada Perşembe Kültürel Meclisi misafirlerini ağırlayarak “Irak’ta Dini Eğitimin Tarihi” adını taşıyan bir seminer verdi.
Genel Sekreter Dr. Müsenna Ed Dari seminerinin başında, ele alacağı meselenin ana fikrini şekillendirecek bir mukaddimeyle giriş yaptı konuya. Genel olarak eğitim ve özel olarak şer’i, dini eğitim konusunda Irak toplumunun milli hafızasını tekrardan inşa etmeye katkı sağlayacak şeye göre bunun sadece tarihle ilişkili olmadığını vurgulayarak siyasetin, coğrafyanın, sosyolojinin, geçtiğimiz asır boyunca ve içinde bulunduğumuz asırda Irak’ın karşılaştığı savaşlar ve darbelerle de ilişkisini anlattıktan sonra yeni ve eski Irak tarihinin derinliklerine ışık tutmaya ve tekrardan okuma gerçekleştirmeye ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari söz konusu seminerde sözlerini şöyle sürdürdü: “Aydınların, eğitmenlerin ve müderrislerin vurguladığı 4’lü kaide, toplumların 4 rükün üzerinde kalkınacağını öngörüyor. Bunlar, eğitim, basın, hukuk, genel kültürdür. Bu 4 boyut, Irak’ta çeşitli saldırılara maruz kalmıştır. Bazıları birinci ve ikinci dünya savaşları gibi dış siyasi olayların ve bunlarla ilişkili değişimlerin bir neticesi olarak kendiliğinden meydana gelmiştir. Bazıları ise kasıtlıdır, bir maksat taşımaktadır. Kurumların ve başka tecrübeler için öncü tecrübelerin durdurulmasına sebep olmuştur.”
Genel Sekreter Ed Dari şöyle devam etti: “Irak’ta ilmi ve tecdidi dirilişin başlangıcı, Şeyh Ebu El Sena El Alusi (rahimehullah)’ın ortaya çıkmasına, yani 19 yüzyılın ortalarına tekabül etmektedir. Şeyh Alusi’nin ekolü, medresesi, Şeyh Mahmud Şükri El Alusi (rahimehullah)’ın vefatına, 1924 yılına kadar devam etmiştir. Bu aşamada birçok dini medresenin ortaya çıkmasını sağlayan büyük ilmi bir dirilişe tanık olunmuştur. Sadece Bağdat’ta 45 büyük medrese kurulmuştur. O sıralarda Irak’ın nüfusu 1 milyonu aşmamaktaydı.”
Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari daha sonra Bağdat’taki camileri, medreseleri, medreselerin halini, alimlerini, detaylarını ve o sıralarda eğitim ve ıslah kurumlarının tanık olduğu aktiviteleri zikreden Mahmud Şükri El Alusi (rahimehullah)’a ait Bağdat Medreselerinin Tarihi adlı kitaba değinerek bazı örnekler sundu. Daha sonra şunları söyledi: “20 asrın başlarında İstanbul’daki üniversiteler ve medreseleri örnek alan yeni model medreseler Irak’ta kurulmaya başladı. Iraklı bazı alimler, Irak’ta kendilerini içerecek ilmi kurumlar olmadığı sıralarda İstanbul medreselerinde çeşitli alanlarda ders veriyorlardı.”
Genel Sekreter Dr. Ed Dari, Irak’taki dini eğitimi seminerinde üç seviyede ele aldı. Azemiye şehrinde 1942 yılında kurulan Alu Beyt Üniversitesinin çekirdeğini oluşturduğu yüksek eğitimden başlayıp, yüksek çalışmalara da değindikten sonra dini medreseleri, işgal sonrasında dini eğitimin ulaştığı hali ele aldı.
Alu Beyt Üniversitesi kuruluş şartlarına, kendisine dayandığı yöntemlerine, söz konusu üniversiteyi kuran alimlerin isimlerine, üniversitede ilk ders veren alimlere değindikten sonra Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari sözlerini şöyle sürdürdü: “Üniversite, aksama ve başarısızlıkla boğuşmadan önce iki devre çıkartabildi. Çünkü yenilikçilik argümanını kullanan bazılarının başlattığı karşı kampanya ile mümkün bütün yollarla mücadele ediyordu. O sıralarda özel amaçlar güden İngiliz işgalinden sadır olan hastalıklı bir konuydu bu. Eğitim, terbiye, hukuk, idare ve bunların dışında birçok alanda Iraklı öncüler çıkarttıktan sonra 1930 yılında söz konusu üniversite kapandı. Bununla birlikte dini ilimler ile diğer ilimleri cem eden bir tecrübeydi bu.”
1930’lu yıllar noktasında Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari, birinci dünya savaşında durdurulduktan sonra tekrar açılan Başkent Bağdat’taki Ebu Hanife Numan camisindeki Arap-İslami ilimlerden konuştu. Söz konusu camide İslami ilimlerle birlikte diğer ilimlere de önem verildiğine dikkat çeken Genel Sekreter Dr. Ed Dari, Şeyh Numan El Azemi, Şeyh Hamdi El Azemi, Şair Maruf Er Resafi ve başkaları gibi camide ders alan meşhur alimlerden söz etti. Genel Sekreter Dr. Ed Dari şöyle devam etti: “Dini ilim alanındaki durgunluğa müdahale etmek için başlatılan bu çalışma da 1948 yılına kadar devam ettikten sonra aynı şekilde kapatıldı, Irak’taki eğitim tarihinin başka bir aşamasında Şeyh Hamdi Azami öncülüğünde Bağdat üniversitesinde Şeriat fakültesi kurulduğunda. Bütün zorluklarla, engellerle ve sınırlandırma çabalarıyla boğuşmasına rağmen şer’i, Arabi, ve tarihi ilimlerde alimlerden müteşekkil büyük bir tabaka çıkardı.1950-1960 yıllarında Arap-İslam ülkelelerinden büyük ilim adamları çıkarttı. Bunun yanı sıra şeriat fakültesinden mezun büyük Iraklı alimler mezun etti.” Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari, fakültenin karşılaştığı aşamalara, 1960’lı yıllarda, İmam Azam fakültesinin kurulduğu sıralarda çeşitli nedenlerden dolayı durgunluk yaşamasına sebep olan şartlara değinmeden önce mezun olan en dikkat çeken alimlerin isimlerini seminer katılımcılarıyla paylaştı.
Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari daha sonra 1960-1980 yılları arasındaki aşamalarda Bağdat üniversitesindeki Şeriat fakültesinin durumunu, karşılaştığı halleri, ilga edilme, başka fakültelere katılma ve isminin değişme yolculuğunu ele aldı. Bunun yanı sıra o sıralarda eğitim alanının karşılaştığı vakayı değerlendirdi. Konuyu daha detaylı açıklamak için birçok örnekler ve şahitlikler getirdikten sonra Genel Sekreter Dr. Ed Dari, işgalden sonra fakültenin başına gelenleri, bölümlerinde ve müfredatında yapılan değişikleri ve tebdil çalışmalarını anlattı. Bu adımların, fakültenin içeriğinin boşaltılmasına, zayıflatılmasına, bulandırılmasına ve tarihinin yok olmasına sebebiyet verdiğine dikkat çekti.
Seminerin ikinci bölümünde Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari, Irak’taki İslami eğitim alanında yüksek çalışmalar tarihine değinerek geçirdiği aşamaları, duraksama, sınırlandırılma ve durdurulma gibi karşılaştığı değişik halleri açıkladı. İşgal sonrası tekrardan gerilemesini anlatmadan önce yaşadığı gelişim ve parlaklığa değindi. Genel Sekreter Dr. Müsenna Ed Dari şöyle sürdürdü sözlerini: “İlmi hakimiyet damgasını yitirdi. Kaos ve yetersizlik üzerinde galebe çaldı.” Seminerin üçüncü bölümünde ise Dr. Ed Dari Irak’taki dini medreselerin tarihini, camilerdeki eğitimi, Alusi medreseleriyle başlayan ve 1970’lin başlarına kadar devam eden Bağdat’taki dini eğitim aşamalarını anlattı. Irak’ta gerçekleşen olaylar, camileri ve medreseleri etkileyen siyasi koşullara orantılı olarak yükseliş ve gerileme arasındaki boyutlara ve köklere değindi.
Irak Müslüman Alimler Heyeti Genel Sekreteri Dr. Müsenna Haris Ed Dari Perşembe Kültürel Meclisinde verdiği seminerin sonunda şu tavsiyede bulundu: “Araştırmacılar, genel olarak Irak’taki dini eğitim tarihinin ve özel olarak dini medreselerin gösterdikleri çabalarının tarihini araştırma konusu yapmalıdırlar. Bu konu, hakları yerine getirecek, onunla ilişkili olayları ve duruşları belgeleyecek detaylı çalışmalara ihtiyaç duymaktadır.”
Genel Sekreter Dr. Müsenna Haris Ed Dari’nin ikamet ettiği binada düzenlenen Perşembe Kültürel Meclisi katılımcıları tarafından bazı eklemelerde bulunuldu. Öte yandan konuyla ilgili sorulan sorulara Genel Sekreter Dr. Müsenna Ed Dari tarafından verilen cevaplar sonrasında oturum sonlandı.
HEYET Net
